Ποίηση

Στη πρώτη του ποιητική συλλογή ο Άγγελος Μπέρτος, συστήνει μια θραυσματική τοιχογραφία από μνήμες. Ένα οικοσύστημα από νησίδες εικόνων και συναισθημάτων, αναβλύζουν από τις φλέβες της Καρπάθου-της ιδιαίτερης πατρίδας του δημιουργού. Οι συνδέσεις με την καταγωγή, η διερεύνηση της σεξουαλικής ταυτότητας, ο εκλιπών εαυτός, οι χαίνουσες πληγές της νεότητας, το πανηγύρι των αισθήσεων, συγκροτούν ένα ποιητικό σώμα που αφουγκράζεται με ορμή το ανοίκειο της ζωής που ουρλιάζει.

I. Άτα: επεισόδιο με απλή έξοδο

Το τρέμουλό μου άκου, πιάσε, πες το·
μύρισε τη νωθρή μου γλώσσα. Δες το
τραχύ φιλόδοξό μου πεπρωμένο:
κάποτ’ ενσάρκωνα τον ερωμένο
και τώρα πολεμάω τη σαγήνη,
υπογραμμίζοντας πως έχω γίνει
τροφή για το ιερό σου λάγνο μένος.
Της αγκαλιάς φωνής σου πρώην σωσμένος,
τους κούφιους χτύπους είχα καταργήσει.
Η αλήθεια διάτρητη, μελό, θ’ αργήσει.
Οπότε τώρα ζήσε την αρχή σου
και καταράσου με με την ευχή σου
με το που διακριθεί η αμφιλύκη
απ’ τα βουνά να κατεβούνε λύκοι
και να με γδάρουνε, σάπιον εργένη·
να ξεγραφτώ από τάξεις κι από γένη.
Άφησε τώρα μια σου τούφα κι ένα
λευκό λουλούδι στον νεκρό: σ’ εμένα.

Τι είναι αυτό που δεν αντέχεται –εκτός από όλα; Πως ο ξενιστής γεννάει τον ξένο Επιτρέπεται οι κήποι μας να κοιτούν προς τα έξω; Γιατί τα κορίτσια βιάζονται;

Είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που διατυπώνει η ποιητική συλλογή της Σταυρούλας Παπαδάκη με τίτλο «Και ο κόσμος τις θα πει;» πιάνοντας το νήμα των λέξεων και επιχειρώντας μέσα από αυτές να δώσει λύση στο εξής πρόβλημα: Γιατί μεγαλώνοντας μαθαίνουμε να δίνουμε βαρύτητα στο “τι θα πει ο κόσμος” και απομακρυνόμαστε από τους δικούς μας μικρόκοσμους, προδίδοντας ό,τι υπάρχει ή θα μπορούσε να υπάρξει σε αυτούς;

Ποιος είναι αυτός ο κόσμος που όλο λέει, τι λέει στα αλήθεια και πότε θα σταματήσουμε να τον ακούμε περισσότερο από την ίδια μας τη φωνή; Τα ποιήματα της συλλογής αποτελούν μιαν άσκηση του ανθρώπου, που επιχειρεί να διεκδικήσει την ελευθερία του ψηλαφώντας τον δρόμο από και προς τα μέσα και λεκτικό αντηχείο παράλληλα όλων των ανησυχιών της γυναικείας ύπαρξης που αγωνίζεται να πραγματωθεί πέρα από δοσμένους ρόλους και νόρμες.

Μια προσπάθεια αποτύπωσης της ιδανικής εκείνης συνθήκης κατά την οποία μάς επιτρέπουμε να ζούμε στον κόσμο μας διατηρώντας τη θέα στον κόσμο των άλλων και καταγραφής μιας ανθρώπινης πορείας που πασχίζει για την έμφυλη χειραφέτηση και την κάθε είδους ελευθερία.

Υπάρχουν κάποιες μέρες
πιο ήσυχες από τις άλλες
που δε χτυπούν τηλέφωνα
οι καμπάνες

και οι φλέβες μας για ζωή

εκείνες τις μέρες προσέχω μετράω ξανά και ξανά ό,τι έχω στις μύτες πατάω
την ανάσα κρατάω
και στον φόβο μου λέω
αν έρθει
κάπως έτσι θα είναι
του θανάτου μου η βόλτα
μια παχιά ησυχία
να ξαπλώσουν πουλιά
και εγώ πια απρόσεχτη

Τό που συνέχει την ποίηση της Κατερίνας Χατζοπούλου: η σωματικότητα. Τα ποιήματα εκκινούν από τις αισθήσεις και απευθύνονται στις αισθήσεις. Παράλληλα όμως αποτελούν τεκμήρια μιας στοχαστικής εμβίωσης της πραγματικότητας και των αδιεξόδων τ​​ης, αλλά και της πλήρους συνείδησης των ορίων της ίδιας της γλώσσας. Με ανεπιτήδευτη δύναμη​, αντιπαρέρχονται τα καλλιεπή σχήματα για να αποκρυσταλλώσουν ευθύβολες ανταποκρίσεις ​από έναν κόσμο που ολοένα δεν αρκεί. Στον πυρήνα, αλλά όχι απογυμνωμένα, ο έρωτας και η σεξουαλικότητα διαθλώνται μέσα από τις αρχετυπικές φιγούρες του πατέρα και της μητέρας​ — ένα διακριτό φροϋδικό υπόβαθρο​.

Η θραυσματικότητα του λόγου και η οικονομία των μέσων, η ενίοτε ασυνήθιστη συντακτική δομή και η ελλειπτικότητα, η σπονδυλωτἠ διάρθρωση ποιημάτων με κοινές συγκινησιακές αφετηρίες, οι διάσπαρτες, τέλος, ​και αναπάντεχα μετέωρες ερωτήσεις, αποτελούν γνωρίσματα ενός ήδη κατακτημένου ύφους, μέσω του οποίου η Χατζοπούλου θίγει το οριακό ζήτημα της ανθρώπινης αντοχής, που δοκιμάζεται όσο επιθυμεί κανείς περισσότερη ζωή. Η ορμή και η βία είναι επίσης παρούσες στο βιβλίο. Και κάτι το πιεστικά απέλπιδο.

ΜΗΛΑ Ο ξένος στηρίζεται στα πέλματα των ποδιών του, καθαρίζει ένα μήλο κι η γη μοιάζει με μήλο στα χέρια του. Καθώς τον βλέπω σκέφτομαι μια παλιά ιστορία: όταν βυθίστηκε στην Εύβοια το ατμόπλοιο Χειμάρρα που πριν ονομαζόταν Χέρτα τριάντα έξι πολιτικοί κρατούμενοι πνιγήκαν και γλίτωσαν την εξορία. Κανείς δεν ξέρει τι θα του ξημερώσει. Κανείς δεν ξέρει πόσα μήλα του μένουν να καθαρίσει. [Από την έκδοση]

Αθήνα, 1914. Ο Ν. Γ. Πολίτης εκδίδει τις «εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού». Ανέκδοτο όμως παραμένει στα συρτάρια του ένα χειρόγραφο με καταγραφές κειμένων που ο πατέρας της νεοελληνικής λαογραφίας φροντίζει να κρύψει. Τον φάκελο ανακαλύπτει ο αποκηρυγμένος γιος του Νικολάου, Alexandro Jorge de Carvalho de Polites. Κατά τη δίωξή του από το πατρικό, ο άσωτος υιός Πολίτη κλέβει το χειρόγραφο. Ξεκινά ένα ταξίδι ανά τον κόσμο μαζί με την πολύτιμη λεία του, την οποία διασπείρει μεθοδικά, ενώ παράλληλα συνθέτει στίχους στη μητρική του γλώσσα. Καταλήγει στη Βραζιλία, όπου διαπρέπει ως επιχειρηματίας και δημιουργεί πολυμελή οικογένεια.

Σάο Πάολο, 2019. Ο João Nikolao Polites da Silveira, υστερότοκος γιος του Alexandro και καθηγητής στην πρώτη έδρα νεοελληνικών σπουδών του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο, ολοκληρώνει ένα ερευνητικό πρόγραμμα διάσωσης και ανάδειξης του αποσιωπημένου χειρογράφου. Βασικό μέλος του προγράμματος, ο ελληνοβραζιλιάνος μεταδιδακτορικός ερευνητής Νικηφόρος Ερράντες αναλαμβάνει να εκδώσει τις «εκλογές από τα απόκρυφα τραγούδια του ελληνικού λαού», τα άσματα του χειρογράφου Πολίτη [φάκελος πατέρα], σε αντίστιξη με τα ποιήματα του ίδιου του Alexandro [φάκελος υιού].